Vastgehouden door Christus leer je de diepte van zonde en kwaad erkennen

Intro

Zondag 2, 3 en 4 is niet een onderwerp waar je blij van wordt. Je zonden, de diepte van je schuld voor God en dat je jezelf er niet uit kunt halen - wil je dat graag horen?
Ik gebruik wel eens dit beeld: het is alsof je voor een museum staat en je wordt uitgenodigd om er doorheen te lopen. Het museum van jouw schuld.
In de ene zaal na de andere hangen schilderijen of foto’s waarop je jezelf ziet en waar je echt herkent hoe het met je is. Hoe het diep van binnen fout zit.
Schilderijen (of nog anders gezegd: spiegels) die alles laten zien van je zonden.
Zou je daar graag doorheen lopen?


Durf je daarnaar te kijken? Of loop je liever gauw om dat museum heen naar de tuin van de verlossing?
Maar kijk eens wie er bij de deur van het museum staat?
Daar staat Jezus Christus. Uitnodigend: kom, dan gaan we er samen doorheen.
Je hoeft niet alleen te gaan. Ik snap wel dat je dat niet durft.
Ik ga met je mee. Ik hou je vast.
Dan durf je naar je zonden te kijken.

Om eerlijk te zijn, ik hou ook niet van Zondag 2, 3 en 4. Maar ik durf er doorheen met de warme liefde van Zondag 1 om me heen: ik bèn het eigendom van Christus, hij heeft me lief en vastgehouden door hem durf ik de diepte van mijn zonde te erkennen.

VASTGEHOUDEN DOOR CHRISTUS LEER JE DE DIEPTE VAN ZONDE EN KWAAD ERKENNEN
Vier vragen waar ik vanmiddag iets over mag uitleggen:

  1. Wat is zonde? Dat je niet, zoals Jezus, leeft in verbinding met God.
  2. Waar komt zonde vandaan? Uit de keus om los van God te zijn, alleen met onszelf.
  3. Hoe werkt zonde door? Wat losgeslagen is, krijgt geen mens meer vast.
  4. Is het kwaad in de wereld hetzelfde als mijn zonde? Zonde concentreert zich tot kwaad, maar het is dezelfde zonde.

En dan als afronding: laat je door Christus weer verbinden met God.

Wat is zonde?
Het is in ieder geval meer dan wat je dóet. Zonde is ook hoe je bént.
Psalm 51: ik was al zondig toen mijn moeder mij ontving.
Ik dééd nog niets. Maar ik was al zonde.
Zonde is iets dat in je zit.

Ik heb niet een perfecte definitie, maar laten we zeggen: zonde is dat je niet bent (en ook niet doet) zoals je zou moeten zijn. Zoals je bedoeld bent.
Zoals wanneer je een mooie taart maakt - terwijl je hem binnenbrengt voor de visite glijd je uit en hij valt ondersteboven op de grond. Dat is zonde! Nu is hij niet meer zoals je hem bedoeld had.
Dat is inderdaad zonde: dat je niet bent zoals God je bedoeld heeft.
Daarom zegt de Catechismus in antwoord 6: kijk hoe God de mens gemaakt heeft. Hoe heeft God je bedoeld?

God maakte de mens naar zijn beeld. Genesis 1:26,27, God zei: ‘Laten wij mensen maken die ons evenbeeld zijn, die op ons lijken; zij moeten heerschappij voeren over de vissen van de zee en de vogels van de hemel, over het vee, over de hele aarde en over alles wat daarop rondkruipt.’ God schiep de mens als zijn evenbeeld, als evenbeeld van God schiep hij hem, mannelijk en vrouwelijk schiep hij de mensen.
Heel veel nadruk daarop. Dat is mens-zijn: evenbeeld van God zijn.
Zo ben je bedoeld. In jou moet te zien zijn wie Gód is. Jij het evenbeeld van hem!

Daarom moet je dicht bij God blijven.
Je bent als het ware een spiegel waarin God te zien is. Maar als de spiegel weggaat, zich afdraait, kun je God er niet meer in zien.
De mens als beeld van God - dan moet je met God verbonden blijven.

En juist daardoor laat je ook het mooiste zien van wie God is: hij is de God van verbondenheid, van relatie, van liefde.
Er staat niet voor niets ‘laten wij mensen maken’. De mens wordt gemaakt door God die zelf in liefdesrelatie leeft. De relatie van Vader en Zoon, zoals Johannes 17 laat zien; daar zegt de Zoon tot de Vader: zoals u in mij bent, en ik in u. Zoals wij één zijn.
Die eenheid-in-liefde van God die drie-enig is.

Daar moet de mens een afspiegeling van laten zien, door zelf in liefdesrelaties te leven. Liefde tot God, liefde tot mensen.
Helemaal verbonden zijn - zo ben je bedoeld. Dat is beeld van God zijn.

Hoe dat eruit ziet? Kijk naar Jezus.
Hij wordt in de bijbel meer dan eens het evenbeeld van God genoemd (o.a. Heb. 1, Kol.1). Hij zegt het zelf: wie mij ziet, heeft de Vader gezien. (Joh.14:9)
Als in een spiegel zie je in Jezus wie God is.
Omdat Jezus voortdurend heel dicht bij zijn Vader leeft.

En zo laat Jezus zien hoe de mens bedoeld is: beeld van God, heel dicht verbonden aan God. Antwoord 6: in ware gerechtigheid en heiligheid: zo eerlijk en zuiver als God zelf is. Om God van harte lief te hebben en met in de eeuwige heerlijkheid te leven.
Leven in een relatie van alleen maar liefde, met God en met mensen.
In Jezus zie je hoe God jou bedoeld heeft.
Wat is nu zonde? Dat je zo niet bént. Dat je niet, zoals Jezus, leeft in die verbinding met God.

Waar komt zonde dan vandaan?
Zonde is de eigen keus van de mens om niet in die verbinding met God te blijven.
Lees maar Genesis 3, de geschiedenis van Adam en Eva, met de vrucht en de slang.
Zonde is daar de keus van ongeloof en afstand nemen.
Het gaat veel verder dan ongehoorzaamheid.
Het is ongeloof: God niet vertrouwen. Niet vertrouwen dat mèt God leven het beste is.
Meer vertrouwen hebben dat je het zelf wel kunt. Zonder God.
De mens kiest ervoor om op een afstand van God het zelf te gaan doen.

Zo kiest de mens ervoor om de verbondenheid te verbreken. Het leven in de verbinding met God en met elkaar.
Artikel 14 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt het zo: Want het gebod ten leven dat hij ontvangen had, heeft hij overtreden en door zijn zonde heeft hij de gemeenschap met God, die zijn ware leven was, verbroken.

Dat is zonde.
Niet: allerlei regels overtreden.
Maar jezelf losmaken. Kiezen om niet heel dicht bij God te zijn.

Herken je dat, bij jezelf, bij anderen?
Niet vertrouwen dat het het beste is om maar dicht bij de Heer te zijn.
Denken dat je het beter zelf kunt doen, op jouw manier, een beetje (of helemaal) los van God en los van mensen.
Maarten Luther noemde dat: de mens is ingekromd in zichzelf.
Hij wil geen spiegel zijn van God, dichtbij God, verbonden met hem. Hij wil alleen maar een spiegel zijn van zichzelf. Maar wat krijg je als je een spiegel (als dat zou kunnen) krom zou buigen en alleen zichzelf zou laten spiegelen: precies, één grote leegte.
Dat kiezen wij, mensen.

God geeft ons alleen maar wat echt goed is: leven in verbinding met hem.
Wij kiezen ervoor om dat opzij te schuiven of flink naar achteren. Wij kiezen voor de leegte zonder God, omdat we denken dat we genoeg hebben aan onszelf.
Dat is zonde.
Daar komt zonde vandaan: uit onze keus om los van God te willen zijn.

Hoe werkt zonde door?
Simpel gezegd: los van God willen zijn, bleek echt los te zijn.
Alsof je op een steile rotspunt voor een diepe afgrond staat en je denkt: ik wil toch liever los zijn van deze rots. Dus je doet een flinke stap naar voren.
Maar als je dan denkt: ‘ik wil weer terug’ is het te laat - je dondert al hopeloos in de diepte.
De mens koos om los van God te zijn - maar toen kon hij niet meer terug.
Los is echt los.

Die keus maakten Adam en Eva - en wij vallen met hen mee.
Zij konden niet terug (kijk maar in Genesis 3 - God zocht hèn op, niet andersom!).
Wij kunnen ook niet terug.
Los van God is echt los van God - zo werkt zonde door.
In Genesis 3 en 4 lees je de gevolgen: Adam los van Eva - hij geeft haar de schuld.
Kaïn los van zijn broer Abel - hij wordt jaloers, hij slaat hem dood.
Lamech los van de realiteit - wie mij iets doet, sla ik zeven keer zo hard terug.
Als de verbinding met God wordt losgelaten, gaat alles los. Dat werkt door in onderlinge relaties, dat werkt door in volgende generaties.
Los is echt los.

Dan kun je zeggen: het was toch hún keus - het is toch niet eerlijk dat dat ook voor mij geldt?!
Maar dan doe je precies dat wat zonde is: je denkt jezelf los van anderen.
Je neemt afstand van mensen met wie je verbonden bent: wat Adam deed, daar heb ik toch niets mee te maken. Ik zou het beter doen.
Je neemt afstand van God met wie je verbonden bent: volgens u is het eerlijk en recht dat zonden doorwerkt in de generaties, maar ik weet wel beter.

Alle bezwaren tegen de belijdenis van antwoord 7 (‘wij allen in zonden ontvangen en geboren’) laten precies zien hoe zonde doorwerkt: je denkt dat je jezelf los kunt maken.

De enige manier om hiermee om te gaan, is je vast laten houden door Christus. Wat ik aan het begin zei. Ik kan ook heel veel vragen hebben over die erfzonde. Ik vind het ook moeilijk om te zeggen dat ik, door de keus van Adam, al vanaf mijn geboorte vol zonde ben. Maar met de armen van Christus om me heen, kan ik het mee belijden.
Ik moet niet proberen me los te denken van Adam en Eva. Ik ben inderdaad met hen verbonden in het vallen vanaf die hoge rots.
Maar ik durf dat te zeggen omdat ik inmiddels verbonden met Christus. Hij vangt me op, hij houdt me vast, hij tilt me boven het ravijn uit en hij maakt me - samen met Adam en Eva - vast aan hem en zo weer aan God.

Omdat hij me vasthoudt, kan ik ook mee belijden wat in vraag en antwoord 8 staat. Ja, ik ben zo verdorven dat ik onbekwaam ben tot iets goed en uit op elk kwaad.
Dat betekent niet dat ik geen goede dingen zou doen. Echt wel.
Maar in dat waarvoor ik gemaakt ben (beeld van God zijn, in een liefdevolle relatie met God leven) kon ik uit mezelf niets meer goed doen. Ik viel alleen maar.
Totdat Christus me opving en me vastmaakte aan hem.
Door de Geest van God opnieuw in die relatie gezet: weer vastgemaakt aan God.
Dat is niets van mijzelf, dat is nieuwe schepping door Christus alleen!

Nog één vraag. Die wordt in de Catechismus niet gesteld, maar hij leeft misschien wel: Is het kwaad in de wereld hetzelfde als mijn zonde?

Ik kan me voorstellen dat je nu zegt: prima dat het over mijn zonde gaat, maar het echte probleem van deze wereld is toch het grote kwaad? Moet je het niet daarover hebben? De gruwelen van IS of Boko Haram? Of de uitbuiting van mensen in slavernij en armoede? Of het kwaad van de aantasting van het milieu.
Daar gaat de wereld aan kapot!
Toch niet aan mijn kleine zonden...

Daar heb je best een punt.
Wij kunnen als christenen de mond vol hebben over onze zonden en dat die vergeven worden, en ondertussen allerlei kwaad laten bestaan, of er zelfs aan meewerken, of er bij weg kijken, of ons er machteloos bij voelen maar het op afstand houden.
Daar liggen vragen die ik nu moet laten liggen.
Maar één ding wel, zoekend naar hoe ik het moet zeggen.

In de kern is zonde: een mens verbreekt de verbinding met God, gaat weg bij het goede dat God geeft, en ook weg bij de goede liefdesverbinding met andere mensen.
Maar die zonde (die keus van één mens) kan zich als het ware met anderen concentreren tot een kwaad dat een macht in zichzelf wordt.
Een kwaad dat zichzelf versterkt en weer anderen meetrekt. Een kwaad dat een hele groep of een heel volk kan mee trekken.
En daarachter ligt de macht van hem die het kwaad zelf is, Satan. Hij is een macht die zichzelf van God losgemaakt heeft en alleen maar los van God is. Tussen hem en God is totaal geen verbinding meer.
Zonde van losse mensen kan zich blijkbaar - door sturing van Satan - concentreren tot een kwaad dat de wereld kapot maakt.

Dat kwaad is inderdaad van een andere omvang dan mijn zonde, mijn ongeloof, mijn twijfel.
Maar het is niet van een andere kwaliteit.
Het kwaad van IS is niet wezenlijk anders dan de zonde die nog in mij zit.
Het is hetzelfde: willen losbreken, uit elkaar halen, er alleen voor jezelf zijn en denken dat je zelf superieur bent. Eigen belang voorop.
Wat IS doet in Syrie en Irak is in wezen niet anders dan ik in allerlei relaties doe (als de Geest niet in mij werkt).

De omvang is anders.
Misschien in een beeld: stel dat ik twee druppels zwarte inkt heb. De ene laat ik vallen op een witte zakdoek. De andere in een emmer met tien liter water.
Als je niet naast elkaar houdt, zegt iedereen: vreselijk, wat een inktvlek; die moet eruit!
En je pakt die emmer water en je gaat boenen. De vlek wordt minder.
Het kwaad wordt bestreden. Misschien zelfs overwonnen.
Dat soort ‘groot kwaad’ in de wereld moeten we bestrijden. Samen als mensen.
En laten we God dankbaar zijn dat er nog zoveel ‘water’ in de wereld is. Nog zoveel besef van wat goed is, besef van recht en eerlijkheid.
Maar het verschil is relatief. Want je maakt schoon met water waar dezelfde inkt in opgelost is. Veel minder geconcentreerd, maar in wezen hetzelfde.
Echt schoon wordt het daarom nooit.

Zonde kan zich concentreren tot een kwaad, zoals in IS; maar het is dezelfde zonde die in mij zit.
Dat kwaad moet bestreden, samen met alle mensen die beseffen dat het kwaad is.
Maar echte verbinding, echte overwinning over de zonde, komt niet bij mensen vandaan, niet van de VN, niet uit een verdrag over de rechten voor de mens - hoe goed ook.

Echte verbinding komt alleen bij Jezus Christus vandaan.
Laat je door Christus weer verbinden met God. Terug naar hoe het bedoeld is. Terug naar de schepping. Nieuwe schepping, door zijn Geest. Opnieuw geboren worden.
Verbonden met God, verbonden met elkaar, door Christus.

Ik sluit af met 2 Kor. 5:17-20.
Daarom ook is iemand die één met Christus is, een nieuwe schepping. Het oude is voorbij, het nieuwe is gekomen.
Dit alles is het werk van God. Hij heeft ons door Christus met zich verzoend en ons de verkondiging daarover toevertrouwd.
Het is God die door Christus de wereld met zich heeft verzoend: hij heeft de wereld haar overtredingen niet aangerekend. En ons heeft hij de verkondiging van de verzoening toevertrouwd.
Wij zijn gezanten van Christus, God doet door ons zijn oproep. Namens Christus vragen wij: laat u met God verzoenen.

Amen

Rob Vreugdenhil

Dominee Rob Vreugdenhil is sinds maart 2015 predikant van onze gemeente. De preken die hij in de diensten gebruikt staan op onze website. Mocht u een preek willen gebruiken in een leesdienst, dat kan maar laat dit dan wel weten via predikant @gkvcapelle.nl

terug naar boven